Enkelband? Vroeger iets voor gangsters, nu een accessoire voor zestienjarigen.
Het aantal volwassen delinquenten met een enkelband daalt. Maar de jeugd haalt hen in. Vlaams minister van Justitie Zuhal Demir (N-VA) wil nu ook jongeren sneller aan het elektronische lijntje leggen. En ze meent het.
Plots wordt de enkelband hip bij minderjarigen. Althans, in de ogen van justitie. In 2024 kregen voor het eerst 28 jongeren een digitale boei rond de enkel, onder het motto: beter elektronisch thuis dan structureel fout. Tegelijk daalt het aantal volwassen enkelbanders opvallend. Slechts 5.187 veroordeelden werden vorig jaar met een enkelband naar huis gestuurd. Dat is een daling van 23 procent ten opzichte van 2023, toen er nog meer dan 6.700 volwassen Vlamingen met piepend plastic rond de enkel door hun living schuifelden.
De verklaring? Sinds kort gaan ook korte celstraffen – onder de drie jaar – vaker gewoon richting gevangenis. Tot voor kort kon wie bij de rechter een gevangenisstraf onder die drempel kreeg, rekenen op de zachte landing van het elektronisch toezicht. Niet meer dus. De federale koerswijziging doet zich voelen, en de cijfers volgen netjes.
Minder volwassen bandieten aan de beugel, meer pubers in de testfase
Sinds juni 2024 loopt er in Antwerpen een proefproject waarbij ook jeugdrechters de enkelband kunnen opleggen aan minderjarigen. En dat bleef niet lang een dode letter. Op nauwelijks zes maanden tijd kregen 28 jongeren tussen 14 en 18 jaar zo’n digitale spul dat hen controleert.
Geen willekeurige kwajongens, wel jongeren met een stevig strafblad-under contstuction. In 13 gevallen ging het om drugshandel, 5 keer om slagen en verwondingen, en in 3 dossiers was er sprake van diefstal met geweld.
De duur van het traject? Drie maanden. De aanpak? Niet alleen opsluiting in eigen kamer, maar ook begeleiding via het Agentschap Opgroeien. Een pedagogische omkadering moet voorkomen dat het enkel een gadget wordt waarmee je de PlayStation beter leert kennen.
Demir wil doorpakken: enkelband op export
Zuhal Demir ruikt succes – of denkt het toch – en wil nu snel schakelen. In plaats van netjes op het eerste evaluatierapport in september te wachten, kijkt ze al uit naar een uitbreiding van het proefproject. Als het van haar afhangt, krijgen ook de jeugdrechters in Mechelen, Turnhout, Brugge en Kortrijk binnenkort hun eigen elektronische speeltje om jongeren op afstand te disciplineren.
Of het werkt? Euhm, weten we niet echt. Zal wel? De toon is alvast gezet: jongeren hoeven niet meer te rekenen op een vermanende tik op de vingers of een pedagogische preek in de jeugdrechtbank. Ze krijgen een lading technologie om de enkel, en een traject dat hen van TikTok naar terug-naar-de-richtlijn moet loodsen.
Slim of symbolisch?
De vraag blijft: is de enkelband voor jongeren een slimme tool of een politieke trofee? Demir presenteert het als een alternatief voor gesloten jeugdinstellingen en als bescherming van de maatschappij. Maar bij jeugdwerkers en sociale organisaties klinkt al voorzichtig gemor. Wie de cijfers van dichtbij bekijkt, ziet dat het vooral om zware feiten gaat die vaak gepaard gaan met complexe thuissituaties, trauma’s en schooluitval.
Of een piepende enkelband dan voldoende is om gedragsverandering af te dwingen, is op z’n minst twijfelachtig. Zeker als de begeleiding door personeelstekorten onder druk komt te staan – iets wat ook bij volwassenen al jaren het geval is.
Het kind in de cel of aan de kabel?
Wat Demir nu doet, is de gulden middenweg proberen te bewandelen tussen zachte zorg en harde hand. Geen gesloten instelling, maar ook geen schouderklopje. Geen vrijheid, maar ook geen tralies. En dat allemaal onder het waakzame oog van technologie.
Maar het risico bestaat dat de enkelband bij jongeren straks geen preventieve maatregel meer is, maar een opstap naar normalisering van digitale repressie. Een sanctie die snel wordt uitgedeeld, zonder diepgaand nonderzoek naar de oorzaak, context of herstel.
En dus ligt de enkelband op tafel als symbooldossier voor een Vlaams justitiebeleid dat steeds meer inzet op zichtbaarheid, op snelle resultaten, op technologische controle, dan op menselijkheid. De cijfers dalen bij volwassenen. De testgroep bij jongeren stijgt. De evaluatie volgt later. Maar de politieke wil is er nu al. En die loopt, zoals vaak, sneller dan de realiteit die ze wil inhalen.
(Foto: Shutterstock)
