Vlaanderen zegt ‘nee’ tegen buitenlandse imams: Demir jaagt nu op de achterpoortjes.
In de jaren zestig trokken katholieke missionarissen de wereld in met de boodschap dat zij de verlossende waarheid brachten. Vandaag zien we een moderne variant in onze eigen achtertuin: buitenlandse staten die via religie invloed proberen te behouden. Vlaanderen trekt de deur dicht. Turkije zoekt een raam.
Religie is zelden alleen maar religie.
Wie een beetje zijn geschiedenis kent, weet dat geloof door de eeuwen heen een machtig instrument is geweest om invloed uit te oefenen. Europese koloniale machten trokken niet alleen met soldaten, handelaren en ambtenaren naar Afrika, Azië en Latijns-Amerika. Ze stuurden ook missionarissen mee.
Onze eigen nonkel paters dus.
Zij brachten het evangelie, bouwden scholen en ziekenhuizen, maar brachten tegelijk ook de overtuiging mee dat hun God, hun moraal en hun manier van leven de juiste waren. Wie gekoloniseerd werd, kreeg er niet zelden een religieuze boodschap bovenop: jullie moeten niet alleen anders bestuurd worden, jullie moeten ook anders leren denken. Nu ja, denken: geloven.
Vandaag zijn de tijden veranderd. De koloniale vlaggen zijn verdwenen. Maar het principe dat religie een handig vehikel kan zijn voor buitenlandse invloed, is allerminst verdwenen.
Alleen zijn de hoofdrolspelers veranderd.
Van nonkel pater naar buitenlandse imam
Vlaanderen probeert buitenlandse imams zo veel mogelijk buiten de deur te houden. Niet omdat een imam uit Turkije per definitie een probleem zou zijn, maar omdat een buitenlandse overheid geen sluiproute mag krijgen voor extremisme naar onze lokale geloofsgemeenschappen.
De cijfers zijn opvallend.
In 2023 kregen nog dertien buitenlandse personen uit de islamitische geloofsgemeenschap toestemming om in Vlaanderen in een moskee te werken. In 2025 waren dat er nog twee. Dit jaar kwam er voorlopig geen enkele buitenlandse imam bij.
Minister van Werk Zuhal Demir noemt dat geen toeval. Aanvragen worden strenger gescreend en zodra blijkt dat een buitenlandse overheid rechtstreeks of onrechtstreeks de tewerkstelling financiert, kan de vergunning worden geweigerd.
Logisch ook.
Een imam is niet noodzakelijk een agent van een buitenlandse regering. Maar wanneer een buitenlandse regering wel de rekening betaalt, wordt het verhaal plots een stuk minder religieus en een stuk meer geopolitiek.
Ankara heeft geen haast om op te geven
Turkije is de opvallendste speler. De Turkse overheidsdienst Diyanet is actief in ongeveer tweehonderd landen en beschikt volgens moslimtheoloog Khalid Benhaddou over een jaarlijks budget van ongeveer drie miljard euro.
Dat is geen zondagse hobbyclub.
Diyanet is een enorm staatsapparaat dat religieuze invloed tot ver buiten Turkije kan organiseren. En precies daar wringt het schoentje. Want wat gebeurt er wanneer een buitenlandse overheid via moskeeën, geestelijken en opleidingen invloed probeert te behouden op een gemeenschap die inmiddels gewoon deel uitmaakt van de Belgische samenleving?
Dan gaat het niet langer uitsluitend over godsdienstvrijheid.
Dan gaat het over buitenlandse inmenging.
Het achterpoortje heet: Belg
Vlaanderen heeft de voordeur dichtgedaan. Alleen blijkt het huis meer deuren te hebben dan gedacht. Turkije probeert Vlaams-Turkse jongeren in Turkije op te leiden. Die hebben vervolgens geen arbeidsvergunning nodig om hier aan de slag te gaan.
En daar zit een merkwaardige paradox.
De buitenlandse imam kan je tegenhouden omdat hij van buiten de Europese Unie komt. De Belgische jongere die in Turkije religieus wordt opgeleid, kan je niet op dezelfde manier tegenhouden.
De nationaliteit is Belgisch. De opleiding Turks. De invloed rechtstreeks uit Ankara. En de preekstoel staat uiteindelijk gewoon in Vlaanderen.
Religie als zachte macht
Een staat hoeft hier geen vlag te planten om invloed uit te oefenen. Het volstaat soms om ervoor te zorgen dat mensen naar dezelfde geestelijken luisteren, dezelfde religieuze opleidingen volgen en zich verbonden blijven voelen met een land dat duizenden kilometers verderop heel andere waarden en normen hanteert. Wie daar kritiek op heeft, wordt al snel beschuldigd van een aanval op religie.
Zullen we het dan de verdediging van de onafhankelijkheid van onze instellingen noemen?
De mislukte Belgische imamfabriek
Waarom hebben we eigenlijk geen degelijke Belgische imamopleiding die jongeren uit onze eigen samenleving klaarstoomt voor het ambt?
Nou, daar zijn al pogingen toe gedaan. Maar een initiatief rond een Belgische imamopleiding aan de KU Leuven leverde geen enkele student op. Een later postgraduaat bij Thomas More kreeg in 2022 een eenmalige subsidie van 405.000 euro. Uiteindelijk studeerden acht mensen af, voornamelijk uit protestantse en orthodoxe hoek. De subsidie werd slechts gedeeltelijk uitbetaald en niet verlengd.
Dat klinkt als een Belgenmop.
Vlaanderen trekt de deur dicht. Nu nog de achterdeur
Demir zegt dat ook aanvragen die onder een andere categorie, bijvoorbeeld cultuur, binnenkomen gecontroleerd zullen worden. En ze heeft federaal alarm geslagen over het gebruik van Turkse groene paspoorten.
Daarmee is het probleem echter niet opgelost.
Want religieuze invloed stopt niet aan de grens.
Een imam kan in Nederland of Duitsland een verblijfs- en werkvergunning krijgen en vervolgens hier komen prediken. Een Belgische jongere kan in Turkije worden opgeleid. Een buitenlandse organisatie kan via financiering invloed proberen te behouden.
De voordeur bewaken is dus nuttig.
Maar als de achterdeur wagenwijd openstaat, hoef je geen groot strateeg te zijn om binnen te raken.
Onze God, onze regels
Er is uiteindelijk niets vreemds aan de gedachte dat mensen hun geloof meenemen wanneer ze naar een ander land komen. Maar er is een fundamenteel verschil tussen je geloof meenemen en de belangen van een buitenlandse staat binnensmokkelen
Dat onderscheid moet glashelder blijven.
Wie hier woont, werkt en leeft, is vrij zijn om Allah, God, Jahweh? Zeus of helemaal niemand te aanbidden. Maar de regels van de samenleving worden niet in Ankara, Rome, Rabat of waar dan ook geschreven. Die worden hier gemaakt. Misschien is dat de les die we uit onze eigen koloniale geschiedenis hadden moeten trekken. Religie mag een poging doen om mensen te verbinden.
Maar zodra religie wordt gebruikt om politieke invloed uit te oefenen in onze eigen achtertuin, is het tijd om de deur dicht te doen.
(Fotomontage:Didier Lebrun/Photo News/p-magazine)
