Een bijna vergeten film uit 1961, een experimentele muzikant en een zaal in Gent. Videodroom bewijst dat oude cinema helemaal niet dood hoeft te zijn. Soms heeft ze gewoon een nieuwe soundtrack nodig.
Er zijn films die na zestig jaar nog altijd opduiken in lijstjes met klassiekers. En er zijn films die verdwijnen. Niet omdat ze noodzakelijk slecht zijn, maar omdat niemand ze nog vertoont, de rechten ingewikkeld zijn, een kopie verloren raakt of de filmwereld alweer naar het volgende grote ding is doorgeschoven. Neem nu Time of the Heathen van Peter Kass.
De Amerikaanse film uit 1961 raakte vrijwel volledig uit beeld en kreeg het etiket lost film. Inmiddels is hij in 4K gerestaureerd en krijgt hij een tweede leven in Gent. Op zaterdag 26 september opent Videodroom, de jaarlijkse samenwerking tussen Film Fest Gent en VIERNULVIER, met een vertoning van de film waarbij de Britse saxofonist, componist en dichter Alabaster DePlume een volledig nieuwe soundtrack live uitvoert.
Dat is geen gewone filmvertoning. Het is eerder een botsing tussen twee tijdperken: een experimentele film uit het Amerika van de vroege jaren zestig en een hedendaagse muzikant die de beelden opnieuw tot leven probeert te brengen.
Een film die uit de dood komt
Time of the Heathen werd geregisseerd door Peter Kass, een theaterregisseur uit New York die vooral bekend was in de theaterwereld. De film volgt Gaunt, een mysterieuze zwerver die door het Amerikaanse platteland trekt en na een moord ten onrechte als verdachte wordt aangewezen. Hij vlucht samen met Jesse, de dove en niet-sprekende zoon van het slachtoffer.
Wat begint als een vrij klassieke plattelandsnoir, verandert gaandeweg in iets veel vreemders. De film schuift op richting een koortsachtige, surrealistische trip waarin racisme, oorlog en de angst voor nucleaire vernietiging door elkaar beginnen te lopen.
Dat vreemde karakter zit niet alleen in het verhaal. De beelden werden gemaakt en gemonteerd door Ed Emshwiller, een experimentele filmmaker en beeldend kunstenaar die later een belangrijke figuur werd in de Amerikaanse avant-garde. Vooral het lange, droomachtige slot van de film is opvallend: ongeveer twintig minuten waarin beeld, montage en kleurfilters de klassieke filmvertelling volledig achter zich laten.
Met andere woorden: dit is niet de zoveelste zwart-witfilm die uit een archief wordt gehaald om nostalgische redenen. Deze film was vreemd toen hij gemaakt werd. En dat is misschien precies waarom hij vandaag opnieuw interessant is.
Van filmvoorstelling naar liveconcert
Het festivalprogramma van Film Fest Gent en VIERNULVIER vertrekt elk jaar vanuit een eenvoudig maar behoorlijk briljant idee: haal een cultfilm uit zijn vertrouwde context en laat een hedendaagse muzikant er een nieuwe soundtrack voor maken. De film blijft op het scherm, maar de muziek ontstaat in het hier en nu.
Bij Time of the Heathen is die muzikant Alabaster DePlume. De Londense saxofonist, componist, dichter en activist beweegt tussen spiritual jazz, folk en spoken word. Zijn muziek werkt vaak met herhaling, improvisatie en ruimte. Dat maakt hem een opmerkelijke keuze voor een film die zelf zo sterk op ritme, stilte en beeld vertrouwt.
DePlume krijgt dus niet de opdracht om simpelweg de oude soundtrack te vervangen door wat hedendaagse jazz. Hij moet luisteren naar de film. Naar de beelden, de stiltes en de momenten waarop er nauwelijks dialoog is en het beeld zelf het werk moet doen.
Hij moet luisteren naar de film.
Naar de beelden, naar de stiltes, naar de momenten waarop er nauwelijks dialoog is en het beeld zelf het werk moet doen.
Daar ontstaat iets wat je thuis op Netflix onmogelijk kunt krijgen: een film die letterlijk verandert omdat er iemand in dezelfde ruimte muziek staat te maken.
Zo ontstaat iets wat je thuis op Netflix onmogelijk kunt krijgen: een film die letterlijk verandert omdat er iemand in dezelfde ruimte muziek staat te maken.
Oude cinema, nieuwe oren
Een film uit 1961 kan vandaag behoorlijk ver weg lijken. Andere acteurs, andere montagetechnieken, andere ritmes en andere maatschappelijke codes. De verleiding is groot om zo'n film als cultureel erfgoed te behandelen: interessant, belangrijk, maar vooral iets voor mensen die er al verstand van hebben.
Videodroom draait dat om. De oude film wordt geen museumstuk, maar materiaal waarmee een hedendaagse muzikant aan de slag gaat. Een zaal wordt donker, het publiek zit voor hetzelfde scherm en plots krijgt een film die meer dan zestig jaar oud is een nieuwe ademhaling.
Dat principe loopt door het hele programma van Videodroom. Later volgen onder meer Old Joy van Kelly Reichardt met een nieuwe live soundtrack van harpiste Mary Lattimore, de Canadese cultfilm La vie rêvée met de IJslandse groep múm en componist Hildur Guðnadóttir, en The Evil Dead met BL!NDMAN. Ook The Last Movie van Dennis Hopper, Spider Baby, Nadja, Outrage, Dead Man en Nosferatu staan op het programma.
Dat is een behoorlijk eclectische verzameling cinema. Horror naast arthouse, western naast experimentele film en een cultklassieker uit de jaren zestig naast een film van Jim Jarmusch. Precies daardoor voelt Videodroom minder als een retrospectief en meer als een ontdekkingsreis.
Waarom moeten we alles eigenlijk opnieuw bekijken?
Streamingdiensten geven ons de indruk dat bijna de hele filmgeschiedenis binnen handbereik ligt. Maar beschikbaar betekent nog niet zichtbaar.
Een film kan online staan en toch cultureel verdwijnen. Niemand praat erover, niemand programmeert hem, niemand maakt er een nieuwe context rond. De algoritmes sturen ons vooral naar wat al bekeken wordt.
Cultcinema werkt anders. Daar gaat iemand graven, vindt een film die bijna niemand meer kent en zegt: kijk hier eens naar.
Dat is misschien een van de belangrijkste functies van filmfestivals geworden. Niet alleen nieuwe films tonen, maar ons ook leren om met andere ogen naar oude films te kijken. En dan blijkt dat sommige ideeën helemaal niet verouderd zijn.
Time of the Heathen werd gemaakt in een Amerika dat leefde met de angst voor een nucleaire oorlog en worstelde met racisme en burgerrechten. De film verwerkt die thema's niet op een brave, journalistieke manier, maar in een allegorische en soms ronduit psychedelische vorm.
Zestig jaar later zijn sommige beelden misschien verouderd. De vragen zijn dat veel minder.
De toekomst van cinema staat soms achter ons
Videodroom probeert oude films niet jonger te maken. Het laat ze oud zijn. De korrel, het tempo, de vreemde montage, de imperfecties en de culturele codes van hun tijd blijven zichtbaar. Alleen komt er een hedendaagse muzikant naast te staan die het materiaal opnieuw interpreteert.
Zo ontstaat geen zoveelste remake, maar een gesprek met het verleden. Hollywood heeft jarenlang geprobeerd oude films opnieuw te verkopen door ze groter, sneller en spectaculairder te maken. Videodroom doet ongeveer het tegenovergestelde. Het neemt een film die bijna vergeten was en voegt er geen miljoenenbudget aan toe, maar een muzikant.
De eerste afspraak is zaterdag in Gent
De eerste ontmoeting vindt plaats op zaterdag 26 september in de Theaterzaal van VIERNULVIER, het vroegere Vooruit. Time of the Heathen begint om 20.30 uur. De film duurt ongeveer 75 minuten en de tickets kosten volgens VIERNULVIER 20 euro in voorverkoop en 23 euro aan de deur.
Wie de film al kent, krijgt een nieuwe versie. Wie hem niet kent, krijgt iets veel interessanters: de kans om een film te ontdekken op het moment dat hij opnieuw tot leven wordt gebracht.
En misschien is dat uiteindelijk waarom oude films nog altijd de moeite zijn. Niet omdat we verplicht zijn het verleden te bewonderen, maar omdat er tussen al die vergeten beelden soms iets zit dat nog altijd weigert dood te gaan.
Waarom moeten we alles eigenlijk opnieuw bekijken?
We leven in een tijd waarin vrijwel elke film ooit gemaakt lijkt te kunnen worden opgezocht. Streamingdiensten hebben ons geleerd dat cinema oneindig beschikbaar is.
Maar beschikbaar betekent nog niet zichtbaar.
Een film kan online staan en toch cultureel verdwijnen. Niemand praat erover, niemand programmeert hem, niemand maakt er een nieuwe context rond. De algoritmes sturen ons vooral naar wat al bekeken wordt.
Cultcinema werkt anders.
Daar gaat iemand graven.
Iemand vindt een film die bijna niemand meer kent en zegt: kijk hier eens naar.
Dat is misschien een van de belangrijkste functies van filmfestivals geworden. Niet alleen nieuwe films tonen, maar ook opnieuw leren bekijken.
En dan blijkt dat sommige ideeën helemaal niet verouderd zijn.
Time of the Heathen werd gemaakt in een Amerika dat leefde met de angst voor een nucleaire oorlog en worstelde met racisme en burgerrechten. De film verwerkt die thema's niet op een brave, journalistieke manier, maar in een allegorische en soms ronduit psychedelische vorm.
Zestig jaar later zijn sommige beelden misschien verouderd. De vragen zijn dat veel minder.
De toekomst van cinema staat soms achter ons
Videodroom probeert oude films niet jonger te maken. Het laat ze oud zijn. De korrel, het tempo, de vreemde montage, de imperfecties en de culturele codes van hun tijd blijven zichtbaar. Alleen komt er een hedendaagse muzikant naast te staan die het materiaal opnieuw interpreteert.
Daardoor ontstaat geen restauratie van het verleden, maar een gesprek ermee, niet de zoveelste remake.
Hollywood heeft jarenlang geprobeerd oude films opnieuw te verkopen door ze groter, sneller en spectaculairder te maken. Videodroom doet ongeveer het tegenovergestelde. Het neemt een film die bijna vergeten was en voegt er geen miljoenenbudget aan toe, maar een muzikant.
De eerste afspraak is zaterdag in Gent
De eerste ontmoeting vindt plaats op zaterdag 26 september in de Theaterzaal van VIERNULVIER, het vroegere Vooruit. Time of the Heathen begint om 20.30 uur en duurt ongeveer 75 minuten. De tickets kosten volgens VIERNULVIER 20 euro in voorverkoop en 23 euro aan de deur.
Wie de film al kent, krijgt een nieuwe versie.
Wie hem niet kent, krijgt iets veel interessanters: de kans om een film te ontdekken op het moment dat hij opnieuw tot leven wordt gebracht.
En misschien is dat uiteindelijk waarom oude films nog altijd de moeite zijn. Niet omdat we verplicht zijn het verleden te bewonderen. Maar omdat er tussen al die vergeten beelden soms iets zit dat nog altijd weigert dood te gaan.
(Foto: VIERNULVIER)
