Een boete krijgen omdat je de regels hebt overtreden, dat hoort bij een rechtsstaat. Maar wat als je een boete krijgt van een overheid die zélf de regels niet volgt?
Er loopt een gerechtelijk onderzoek naar de wijze waarop in Mechelen verkeersboetes werden geïnd via het beleid van burgemeester Bart Somers (Anders) in samenwerking met een gerechtsdeurwaarder. Daarbij zouden boetes gedurende langere tijd systematisch zijn verhoogd met kosten waarvan de wettelijkheid ter discussie staat.
Nu blijkt bovendien dat politie en parket de uitvoering van de eerste onderzoeksdaden herhaaldelijk zouden hebben vertraagd, tot ongenoegen van de onderzoeksrechter, zo schrijft HLN op maandag. Die onderzoeksrechter uitte zijn frustratie in scherpe bewoordingen: “Het gaat hier om ernstige aantijgingen tegen openbare ambtenaren. Waarom wordt dit dossier niet opgepakt?”
Boete wordt verdubbeld, vragen blijven liggen
Wat op papier begon als een klassieke GAS-boete van een paar tientjes, groeide in de praktijk vaak uit tot een bedrag dat plots meer dan het dubbele bedroeg. In Mechelen ging het om administratieve toeslagen die standaard werden doorgerekend via een gerechtsdeurwaarder.
En het gaat niet om een fout in de marge, maar om een structurele praktijk die op grote schaal werd toegepast. Over de jaren heen zou zo miljoenen euro’s extra zijn geïnd bij burgers.
De juridische kwalificatie die in het onderzoek opduikt, is niet min: knevelarij. Een zwaar geladen term die verwijst naar het onterecht innen van geld door personen met een publieke functie.
Regels voor burgers, rekbaarheid voor systemen
De absurditeit van het verhaal zit in de scheve verhouding. De burger die te snel rijdt, krijgt een sanctie. De overheid die die sanctie int, zou tegelijk zelf bijkomende bedragen hebben aangerekend zonder sluitende juridische basis.
Dat wringt des te harder omdat net die overheid zich normaal als bewaker van de regels opstelt.
Een onderzoek dat maar niet vooruit raakt
Wat het dossier nog explosiever maakt, is de manier waarop het onderzoek zelf verloopt. Een onderzoeksrechter vroeg herhaaldelijk aan de federale politie om basisdaden te stellen: verhoren, documenten opvragen, het klassieke werk.
Die opdrachten werden volgens het dossier maandenlang nauwelijks uitgevoerd. Politiediensten verwezen naar personeelstekort, het parket minimaliseerde de schade en het onderzoek bleef grotendeels stilstaan.
De frustratie van de onderzoeksrechter kwam intussen op papier terecht in scherpe brieven: het gebrek aan actie werd omschreven als onaanvaardbaar, zeker gezien de betrokkenheid van openbare ambtenaren en de omvang van de bedragen.
Geen klein dossier
Wat “beperkte schade” werd genoemd, blijkt intussen allesbehalve klein. In verschillende steden zou het gaan over een totaalbedrag dat in de miljoenen loopt. Alleen al in Mechelen wordt gesproken over meer dan 3 miljoen euro, terwijl bredere schattingen richting 12 miljoen euro gaan over Vlaanderen.
Dat maakt het argument van “geringe impact” moeilijk verdedigbaar, zeker wanneer het gaat over geld dat via administratieve systemen bij burgers is weggehaald.
Politiek en politie in hetzelfde web
Opvallend - en pijnlijk - detail: in het dossier werd op een bepaald moment zelfs teruggegrepen naar de lokale politie van Mechelen om stappen te zetten, terwijl net de stad zelf onderwerp is van het onderzoek. Een keuze die vragen oproept over onafhankelijkheid en logica.
Ondertussen blijft het dossier heen en weer schuiven tussen politiediensten, met nieuwe vertragingen als resultaat.
Eén regel voor iedereen, behalve voor wie hem uitvoert?
De essentie van de hele zaak is pijnlijk eenvoudig. Burgers worden verondersteld de regels te volgen, op straffe van boetes. Maar wanneer de instantie die die boetes int mogelijk zelf buiten de lijntjes kleurt, valt het morele fundament weg.
Dan wordt handhaving geen kwestie van recht, maar van vertrouwen.
En precies dat vertrouwen staat in dit dossier zwaar onder druk.
Stand van het debat
De juridische kern van het debat wordt intussen scherper afgelijnd. Binnen de Vlaamse overheid en het Agentschap Binnenlands Bestuur wordt bevestigd dat administratieve kosten op GAS-boetes voor verkeersinbreuken niet toegestaan zijn, althans niet zonder expliciete wettelijke basis.
Ook in rechtspraak in verschillende arrondissementen werden eerdere praktijken van lokale besturen in vraag gesteld.
Reacties van betrokken partijen
De stad Mechelen heeft geen inhoudelijke reactie gegeven op het lopende onderzoek. Het betrokken gerechtsdeurwaarderskantoor stelt dat het steeds binnen het wettelijk kader heeft gehandeld en dat het vertrouwen in het lopende gerechtelijk onderzoek behouden blijft.
Wat hebben we vandaag geleerd
Het dossier legt een bredere problematiek bloot rond de toepassing van GAS-boetes en de rol van administratieve kosten in de handhaving ervan. Naast de juridische vragen over de wettelijkheid van de aangerekende bedragen, speelt ook de vraag naar efficiëntie en prioritering binnen het gerechtelijk onderzoek.
De uitkomst van het onderzoek zal niet alleen bepalend zijn voor de betrokken partijen in Mechelen, maar mogelijk ook voor de manier waarop lokale besturen in België hun boetesystemen in de toekomst mogen organiseren.
