Elektrische auto's rukken op in België. Alleen is er één klein probleempje: het zijn vooral bedrijfswagens die massaal aan de stekker hangen. Voor gezinnen met een bescheidener inkomen blijft een nieuwe EV vaak iets waar je naar kijkt terwijl je op Autoscout vervolgens toch maar weer ‘benzine, tweedehands’ aanvinkt. EV Belgium ziet een oplossing: sociale leasing. Wie weinig verdient, zou dankzij overheidssteun spotgoedkoop elektrisch moeten kunnen rijden.
De elektrificatie van het Belgische wagenpark gaat uitstekend. Tenminste, als je werkgever je auto betaalt.
Alleen rijdt Jan met de wat kleinere portefeuille ondertussen nog altijd met zijn twaalf jaar oude benzinewagen naar zijn werk.
Niet noodzakelijk omdat Jan iedere ochtend wakker wordt met de gedachte dat hij persoonlijk nog wat extra CO2 aan de atmosfeer wil toevoegen, maar omdat een nieuwe elektrische auto nu eenmaal geld kost.
En daar heeft EV Belgium een oplossing voor. Laat Jan er eentje goedkoop leasen. Met hulp van de overheid.
Helemaal nieuw is het idee niet. Frankrijk experimenteerde eerder al met leasing social, een systeem waarbij gezinnen met een lager inkomen voor een bijzonder laag maandbedrag elektrisch konden rijden. Voor bepaalde modellen begonnen de tarieven destijds zelfs rond 40 euro per maand.
Voor 40 euro kun je tegenwoordig bij sommige merken nauwelijks nog een set vloermatten bestellen, dus het hoeft niet te verbazen dat de Fransen enthousiast waren.
Ook in België werd het idee al opgepikt. Zowel Vlaamse als Waalse groenen pleitten eerder voor een systeem van sociale EV-leasing en nu schaart ook sectorfederatie EV Belgium zich achter het idee.
Het principe is eenvoudig: wie aan bepaalde inkomensvoorwaarden voldoet, zou dankzij overheidssteun een nieuwe of tweedehandse elektrische wagen tegen een laag maandelijks bedrag kunnen leasen.
EV Belgium ziet daar verschillende voordelen in. Een belangrijk argument is dat gezinnen met lagere inkomens relatief zwaar getroffen worden wanneer benzine en diesel duurder worden. Volgens de federatie kan elektrisch rijden zulke gezinnen tot 700 euro per jaar besparen.
En dus ontstaat een merkwaardig mooie beleidscirkel. We maken fossiele brandstoffen duurder om mensen richting elektrische auto's te krijgen. Vervolgens stellen we vast dat een deel van de bevolking zich zo'n elektrische auto niet kan veroorloven. Waarna we overheidsgeld gebruiken om die mensen te helpen een elektrische auto te betalen.
Probleem opgelost. Of in ieder geval verplaatst naar een andere begrotingspost.
Volgens EV Belgium is zo'n systeem interessanter dan de klassieke EV-premie. Bij een aankooppremie moet je immers eerst voldoende geld hebben om een auto te kopen. Een paar duizend euro subsidie op een wagen van pakweg 35.000 euro is fantastisch nieuws wanneer je 32.000 euro hebt liggen.
Iets minder wanneer er na betaling van de elektriciteitsfactuur nog 417 euro op je spaarrekening staat. Sociale leasing verlaagt precies die instapdrempel. En dát is op zich geen gekke redenering.
Alleen gebeurt er bij het woord sociaal in politieke voorstellen soms iets wonderlijks met geld: het lijkt even alsof het niet langer hoeft te bestaan.
Een elektrische auto die normaal honderden euro's per maand kost, wordt natuurlijk niet plots een auto van 100 euro per maand omdat er sociale leasing boven het contract staat. De fabrikant wil betaald worden. De leasingmaatschappij eveneens.
Onderhoud, verzekering, financiering en waardeverlies verdwijnen ook niet wanneer de bestuurder een laag inkomen heeft. Als de gebruiker maar een deel betaalt, moet iemand dus het verschil bijpassen.
En aangezien Vadertje Staat nog altijd geen geldboomgaard achter de Wetstraat heeft liggen, komt dat geld uiteindelijk ergens uit belastingen of andere overheidsmiddelen.
De interessante vraag is dan ook niet alleen of sociale leasing mensen kan helpen, maar hoeveel zo'n systeem de overheid per auto kost en wie ervoor in aanmerking komt.
Want België heeft enige ervaring met subsidies die zo aantrekkelijk blijken dat de overheid na verloop van tijd geschrokken naar haar eigen rekening kijkt.
En waar hangt Jan zijn kabel?
Er is nog een klein praktisch probleempje. Elektrisch rijden kan inderdaad goedkoop zijn. Zeker wanneer je thuis kunt laden, eventueel met zonnepanelen.
Maar laat nu net niet ieder gezin met een laag inkomen beschikken over een vrijstaande woning, een oprit, achttien zonnepanelen en een wallbox naast de hortensia's.
Wie in een rijhuis of appartement woont en volledig afhankelijk is van publieke laadpalen, krijgt een ander rekensommetje.
En wie regelmatig aan een dure snellader hangt, kan ontdekken dat de elektrische kilometer plots een stuk minder sociaal wordt.
Wil je van sociale leasing echt een sociaal mobiliteitsbeleid maken, dan moet je dus niet alleen zorgen dat mensen de auto kunnen betalen. Ze moeten hem ook goedkoop kunnen laden.
Anders geef je iemand een goedkope printer en laat je hem vervolgens iedere maand schrikken van de prijs van de inktpatronen.
Toch is het idee niet noodzakelijk gek
Want achter alle satire zit wel degelijk een reëel probleem. De elektrificatie van het Belgische wagenpark verloopt momenteel behoorlijk scheef. Bedrijfswagens elektrificeren snel dankzij de fiscaliteit, terwijl de particuliere markt veel trager volgt.
En precies mensen die met oudere auto's rijden, hebben vaak niet het budget om zomaar 30.000 of 40.000 euro op tafel te leggen voor een nieuwe EV.
Een betaalbaar leasesysteem voor een kleine elektrische auto kan voor sommige gezinnen dus werkelijk interessant zijn.
Zeker wanneer ook tweedehandse EV's in aanmerking zouden komen, zoals EV Belgium voorstelt. Dat zou het systeem bovendien een stuk logischer kunnen maken dan iedereen met belastinggeld in een fonkelnieuwe elektrische wagen proberen te krijgen.
Maar dan moet de rekening wel volledig worden gemaakt.
Hoeveel subsidie krijgt iedere auto? Hoe lang? Wat gebeurt er wanneer iemand zijn inkomen ziet stijgen? Wie betaalt verzekering en onderhoud? Hoeveel kilometers mag je rijden? En vooral: hoeveel kost het hele systeem wanneer niet vijfduizend maar honderdduizend Belgen er gebruik van willen maken?
Want een elektrische auto voor 100 euro per maand klinkt geweldig. Een Porsche Taycan voor 49 euro per maand klinkt nóg beter. Alleen moet er uiteindelijk altijd iemand de andere 1.500 euro vinden.
EV Belgium wil nu dat de federale regering haar plannen voor vergroening van het wagenpark concreet maakt en sociale leasing daarbij als instrument gebruikt.
Of dat er werkelijk komt, en tegen welke voorwaarden, moet nog blijken. Maar de discussie wordt interessant. Want België heeft jarenlang geprobeerd elektrische auto's aantrekkelijk te maken met fiscale voordelen en premies. Het resultaat is voorlopig vooral een elektrische bedrijfswagenmarkt, terwijl een groot deel van de particuliere automobilisten nog vrolijk benzine of diesel tankt. Sociale leasing probeert precies die kloof te dichten.
Misschien werkt het.
Misschien wordt het gewoon een EV-premie die niet één keer wordt uitbetaald, maar iedere maand.
En misschien moeten we vóór we beslissen vooral één ouderwetse vraag stellen die bij subsidieregelingen soms verrassend laat aan bod komt: leuk, die elektrische auto voor 100 euro per maand — maar wat kost hij ons écht?
