Staat betaalt prijs voor gebrek aan psychiatrische opvang.
We zitten met teveel gekken in onze gevangenissen en dat voelen we in onze portemonnee. Zo zou je het simpel kunnen samenvatten. Het Belgische detentiesysteem kampt al jaren met een structureel tekort aan aangepaste opvang voor geïnterneerden. Ongeveer 1.000 mensen die eigenlijk in gespecialiseerde psychiatrische instellingen thuishoren, verblijven vandaag noodgedwongen in gewone gevangenissen.
Die situatie is niet alleen problematisch voor de betrokkenen zelf, maar heeft ook directe gevolgen voor het functioneren van het volledige gevangenissysteem.
Miljoenen aan schadevergoedingen
De gevolgen zijn intussen ook financieel voelbaar. Sinds 2020 heeft de Belgische staat bijna 2,8 miljoen euro moeten uitbetalen aan schadevergoedingen en dwangsommen.
Die kosten vloeien voort uit gerechtelijke procedures waarin geïnterneerden succesvol aantoonden dat ze niet de zorg kregen waarop ze recht hebben. De bedragen per dossier blijven relatief beperkt, maar de optelsom legt een structureel tekort bloot.
Het probleem is dus niet uitzonderlijk, maar systematisch.
Verkeerde plaats, verkeerde zorg
Geïnterneerden die niet toerekeningsvatbaar zijn vallen buiten het klassieke strafsysteem. Ze worden niet gestraft, maar behandeld. In theorie gebeurt dat in gespecialiseerde instellingen zonder vaste einddatum, afhankelijk van hun herstel.
Maar in de praktijk ontbreken voldoende plaatsen in psychiatrische ziekenhuizen en forensische centra. Daardoor belanden ze in gevangenissen, waar de infrastructuur en begeleiding niet zijn afgestemd op hun noden.
Dat creëert een dubbele mismatch: patiënten zonder gepaste zorg, en gevangenissen die worden belast met taken waarvoor ze niet uitgerust zijn.
Impact op veiligheid en werking
De aanwezigheid van geïnterneerden in gevangenissen heeft ook operationele gevolgen. Incidenten nemen toe en personeel wordt geconfronteerd met situaties waarvoor ze niet opgeleid zijn.
Bewakingspersoneel vervult noodgedwongen een rol die dichter aanleunt bij zorgverlening, zonder de nodige middelen of ondersteuning. Dat zet niet alleen de werkomstandigheden onder druk, maar ook de veiligheid binnen de instellingen.
Capaciteit als sleutelprobleem
De kern van het probleem blijft een gebrek aan capaciteit. De bestaande forensische psychiatrische centra en gespecialiseerde afdelingen zitten vol, waardoor doorstroming stokt en wachtlijsten oplopen.
Er liggen plannen op tafel om de capaciteit uit te breiden, onder meer via nieuwe centra en tijdelijke oplossingen. De uitvoering daarvan vraagt echter tijd, middelen en gespecialiseerd personeel — factoren die de vooruitgang vertragen. Maar ja, plannen is iets voor een verkiezingsaffiche.
Overbevolking deels verklaard
De impact reikt verder dan de zorgproblematiek alleen. De Belgische gevangenissen kampen met structurele overbevolking: meer dan 13.000 gedetineerden voor een capaciteit van ongeveer 11.000 plaatsen.
Het feit dat ongeveer 1.000 geïnterneerden in dat systeem blijven zitten, versterkt die druk aanzienlijk. Hun doorstroom naar aangepaste zorginstellingen zou de overbevolking meteen gedeeltelijk verlichten.
Een probleem dat zichzelf in stand houdt
Het huidige beleid creëert een vicieuze cirkel: gebrek aan capaciteit leidt tot verkeerde plaatsing, die op haar beurt juridische procedures en extra kosten genereert.
Zonder structurele oplossing blijft het systeem tegelijk duur, inefficiënt en menselijk problematisch. De cijfers maken duidelijk dat het niet langer gaat om incidenten, maar om een fundamentele tekortkoming in het beleid.
(Foto: Philip Reynaers/Photo News)
