Europa veroordeelt het Israëlische oorlogsbeleid, maar koopt tegelijk volop Israëlische wapentechnologie. Voor de defensiebedrijven is het een gouden tijd: hun systemen hebben één verkoopargument dat geen marketingafdeling kan verzinnen: effectiviteit bewezen op het slagveld.
Oorlog is big business. Europese regeringen mogen zich dan wel steeds nadrukkelijker uitspreken tegen de Israëlische ‘militaire operaties’, de internationale belangstelling voor Israëlische defensietechnologie bloeit en groeit. De orderboeken van de grote spelers staan vol en ook een nieuwe generatie start-ups stort zich op militaire toepassingen.
Het succes is opmerkelijk, maar niet volledig verrassend. Europese legers moeten versneld moderniseren, de NAVO-landen hebben zich - op aandringen van Trump en zijn kabinet van ijzervreters - ertoe verbonden hun defensie-uitgaven fors op te trekken en de oorlog in Oekraïne heeft duidelijk gemaakt hoe snel militaire voorraden kunnen slinken.
Israël beschikt bovendien over iets waar veel andere wapenproducenten niet mee kunnen uitpakken: jarenlange ervaring met het inzetten van hun systemen in echte oorlogsomstandigheden. Perverser wordt het niet.
Europa is tegelijk klant en criticus
De tegenstrijdigheid was scherp zichtbaar op Eurosatory, de grote internationale defensiebeurs in Parijs. Meer dan 2.600 exposanten uit 68 landen waren er aanwezig.
Frankrijk beperkte de Israëlische aanwezigheid. Officiële vertegenwoordigers werden geweerd, het nationale paviljoen kwam er niet en Israëlische bedrijven mochten alleen bepaalde defensieve systemen tonen. Toch wisten de grote namen uit de Israëlische industrie de belangstelling te trekken.
Bedrijven als Elbit Systems, Rafael en Israel Aerospace Industries bleven aanwezig en ontvingen volgens het Israëlische ministerie van Defensie tientallen officiële delegaties.
Daar zit de Europese paradox. Of moeten we het ‘hypocrisie’ noemen?
Politiek neemt de kritiek op Israël toe. Militair neemt de belangstelling voor Israëlische technologie evenzeer toe.
Miljarden stromen richting Israël
De cijfers - die 'De Tijd' op dinsdag publiceerde - maken duidelijk hoe sterk de sector groeit. Israël exporteerde vorig jaar voor 19,2 miljard dollar aan defensiematerieel. Dat was bijna 30 procent meer dan in 2024. Over een periode van vijf jaar is de export meer dan verdubbeld.
Europa was met 36 procent van de Israëlische defensie-export de grootste afzetmarkt. Een jaar eerder was dat nog 54 procent.
Ook de orderboeken van de bedrijven zelf tonen de omvang van de hausse. Elbit Systems, het grootste private defensiebedrijf van Israël, beschikt over een orderboek van 30,2 miljard dollar. Liefst 71 procent daarvan komt van buitenlandse klanten.
Een deel van die contracten komt uit Europa. Zo sloot Elbit een overeenkomst ter waarde van ongeveer 1,4 miljard dollar met een niet nader genoemd Europees land voor de modernisering van onder meer land- en luchtmacht.
Van cyberland naar oorlogseconomie
Israël was jarenlang vooral bekend als technologiehub. Cybersecurity, software en fintech vormden de paradepaardjes van de zogenaamde start-upnatie.
Die economie krijgt steeds meer een militair tintje.
Technologiebedrijven die oorspronkelijk niets met defensie te maken hadden, ontwikkelen nu militaire toepassingen. Een opvallend voorbeeld is Massivit, dat jarenlang 3D-geprinte decorstukken produceerde voor onder meer filmstudio's, pretparken en entertainmentbedrijven.
Na het uitbreken van de oorlog werd het bedrijf gevraagd om onderdelen voor drones sneller te produceren. Dat tijdelijke project groeide uit tot een nieuwe defensietak.
Het bedrijf lanceerde RapidWings, gericht op de productie van onderdelen voor militaire drones. Ook de Belgische vestiging in Aalst maakt deel uit van die internationale structuur.
Van reservist naar ondernemer
De groei komt niet alleen van bestaande ondernemingen. Ook het aantal defensiestart-ups is sterk toegenomen.
Volgens Startup Nation Central waren er enkele jaren geleden ongeveer 150 defensietechnologiebedrijven. Inmiddels zijn dat er bijna 350. Meer dan een derde van de start-ups in de sector ontstond sinds de Hamas-aanval van 7 oktober 2023 en de daaropvolgende oorlogen en escalaties.
Een deel van die bedrijven werd opgericht door reservisten.
Dat is niet moeilijk te verklaren. Honderdduizenden Israëli's werden opgeroepen en sommigen keerden terug van het front met concrete ideeën over problemen die ze daar hadden ervaren.
De oorlog levert zo niet alleen slachtoffers en vernietiging op, maar ook nieuwe producten, bedrijven en markten.
‘Battle-tested’ als verkoopargument
Daarmee komen we bij het commerciële voordeel dat de Israëlische defensie-industrie zelf nadrukkelijk uit speelt: battle-tested.
Een wapen- of verdedigingssysteem dat daadwerkelijk in oorlogsomstandigheden is gebruikt, heeft volgens de sector een voordeel tegenover een concurrerend product dat voorlopig alleen op een testterrein of in een brochure bestaat.
Voor de Europese defensiemarkt is dat een krachtig argument.
Luchtverdediging, drones, sensoren, elektronische oorlogsvoering en systemen die enorme hoeveelheden gegevens snel kunnen verwerken: het zijn precies de technologieën waar Europese legers momenteel naar op zoek zijn.
De oorlogen in Gaza, Libanon, Iran en de oorlog in Oekraïne hebben bovendien duidelijk gemaakt hoe intens moderne conflicten kunnen zijn en hoeveel materieel daarbij wordt verbruikt.
Een oorlog wordt zo ook een walgelijk demonstratieplatform voor de volgende generatie wapens.
De rekening voor Israël zelf
Voor Israël heeft die militaire expansie echter een prijs.
De oorlogen sinds 7 oktober 2023 zouden het land ongeveer 117 miljard euro hebben gekost, goed voor ruim 17 procent van het bbp.
Het Israëlische defensiebudget bedraagt inmiddels ongeveer 40 miljard euro, bijna een kwart van de totale overheidsuitgaven. Vier jaar geleden was dat nog ongeveer 16 procent.
De komende tien jaar zou volgens de aangehaalde cijfers nog eens minstens 100 miljard euro naar de defensiesector kunnen vloeien.
Dat geld moet ergens vandaan komen. Andere overheidsdiensten kregen besparingen opgelegd, de staatsschuld en belastingdruk lopen op en ook onderwijs, gezondheidszorg en infrastructuur voelen de gevolgen.
Volgens de recentste cijfers van het Israëlische Nationaal Verzekeringsinstituut leeft 28 procent van de Israëlische kinderen onder de armoedegrens.
Het IMF verlaagde intussen zijn groeiverwachting voor Israël voor 2026 van 4,8 naar 3,5 procent en waarschuwde onder meer voor de hoge militaire uitgaven en personeelstekorten in andere sectoren.
En België?
Ook België staat niet buiten dit verhaal.
De Belgische krijgsmacht gebruikt onder meer Spike-antitankraketten van Rafael. Daarnaast is het Israëlische Elbit Systems eigenaar van OIP Sensor Systems in Oudenaarde, dat elektro-optische systemen voor militaire toepassingen ontwikkelt en produceert.
En dan is er nog Massivit, met een vestiging in Aalst.
De Belgische verwevenheid gaat overigens ook de andere richting uit. Vlaanderen verleende in 2023 en 2024 zeventien vergunningen voor de uitvoer van militair materieel naar Israël, samen goed voor 22,7 miljoen euro. Volgens de Vlaamse overheid ging het daarbij vooral om materiaal dat na herstelling terugkeerde of vanuit Israël naar derde landen werd uitgevoerd.
De ongemakkelijke Europese keuze
Daarmee blijft Europa met een bijzonder ongemakkelijke vraag zitten.
Kan je politieke druk uitoefenen op Israël en tegelijk miljarden besteden aan technologie uit precies dezelfde Israëlische defensie-industrie?
Het antwoord is eenvoudig en gewetenloos: ja.
Wanneer Europese legers snel moderne wapens nodig hebben, leggen principes het af te tegen beschikbaarheid, technologie en bewezen prestaties.
(Foto: AI-P-magazine)
