738 gevangenen slapen op de grond, maar de regering blijft wetten stapelen die niets oplossen.
Terwijl Belgische gevangenissen uit hun voegen barsten en honderden gedetineerden noodgedwongen op de vloer slapen, blijkt het nieuwste reddingsplan van justitieminister Annelies Verlinden vooral een oefening in politieke schijnbewegingen. Volgens een vernietigend rapport van de Inspectie van Financiën dreigt haar zogenaamde ‘noodwet bis’ niet minder, maar zelfs méér gevangenen op te leveren.
Begin deze maand telde ons land bijna 13.800 gedetineerden, goed voor een overbevolking van meer dan twintig procent. Achter dat droge cijfer schuilt een hallucinante realiteit: 738 mensen beschikken niet eens over een bed en slapen noodgedwongen op een matras op de grond.
Dat probleem moest aangepakt worden met een nieuwe reeks noodmaatregelen van minister van Justitie Annelies Verlinden. Maar nog voor de wet goed en wel op snelheid komt, lijkt ze al tegen de muur te rijden.
Zo schrijft HLN donderdag op basis van een intern advies van de Inspectie van Financiën dat de plannen van Verlinden "onhaalbaar" en zelfs "illusoir" zijn.
Dat zijn niet bepaald woorden die een minister graag leest boven een wetsontwerp waar maanden aan gewerkt werd.
Van noodwet naar noodrem
De ironie is pijnlijk. De vorige noodwet moest de gevangenissen ontlasten. Het resultaat was het tegenovergestelde. Waar vorig jaar nog ongeveer 245 gevangenen op de grond sliepen, zijn dat er vandaag ruim drie keer zoveel.
Nu probeert Verlinden hetzelfde probleem opnieuw op te lossen via een tweede noodwet. Het plan is om meer veroordeelden onder elektronisch toezicht te plaatsen en buitenlandse gedetineerden sneller naar hun thuisland terug te sturen.
Op papier klinkt dat logisch.
In de praktijk blijkt de rekensom minder indrukwekkend.
Volgens de Inspectie van Financiën zouden de maatregelen hoogstens enkele honderden plaatsen vrijmaken. Tegelijkertijd komen andere veroordeelden opnieuw in beeld voor effectieve opsluiting, waardoor de winst vrijwel volledig verdampt.
In het slechtste scenario stijgt het aantal gevangenen zelfs.
Politiek spierballengerol botst op de realiteit
Het probleem zit volgens verschillende bronnen in de vele uitzonderingen die de regering zelf heeft ingebouwd.
Wie veroordeeld werd voor terrorisme komt niet in aanmerking voor een enkelband.
Wie veroordeeld werd voor seksueel geweld evenmin.
En onder druk van MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez werden ook veroordeelden voor drugsfeiten grotendeels uitgesloten van soepelere regimes.
Politiek klinkt dat stoer. Niemand wil immers de indruk wekken dat zware criminelen hun straf vanuit de zetel thuis mogen uitzitten. Maar precies daardoor blijft er nog maar een beperkte groep over waarvoor de maatregelen echt verschil maken.
Met andere woorden: de regering verkoopt een oplossing die door haar eigen voorwaarden grotendeels onbruikbaar wordt gemaakt.
De olifant in de gevangenis
Ondertussen blijft de echte vraag opvallend onderbelicht. Hoe is het mogelijk dat België met amper 11 miljoen inwoners ondertussen bijna 14.000 gevangenen telt? En waarom worden noodwetten telkens voorgesteld als wondermiddelen terwijl iedereen weet dat het capaciteitsprobleem structureel is?
Jarenlang werd gewaarschuwd voor overvolle gevangenissen. Jarenlang werden nieuwe instellingen aangekondigd. Jarenlang werd gesproken over alternatieve straffen, snellere procedures en een efficiënter terugkeerbeleid voor buitenlandse criminelen. Maar vandaag slapen nog steeds honderden mensen op de vloer. Dat is niet langer een tijdelijk probleem. Dat is het symptoom van een systeem dat al jaren achter de feiten aanholt.
Symbolen vullen geen cellen
Wat vooral uit het vernietigende advies naar voren komt, is dat de regering gevangen zit tussen politieke communicatie en bestuurlijke realiteit.
Iedere partij wil streng lijken. Iedere partij wil tonen dat criminaliteit aangepakt wordt. Iedere partij wil vermijden dat ze beschuldigd wordt van soft beleid. Maar gevangenissen trekken zich niets aan van politieke slogans. Een cel raakt niet leger omdat een minister een persconferentie geeft. Een matras verdwijnt niet van de grond omdat een wet een stoere titel krijgt. En een structureel capaciteitsprobleem los je niet op door telkens nieuwe uitzonderingen bovenop oude uitzonderingen te stapelen.
De harde conclusie van de Inspectie van Financiën is dan ook vernietigend eenvoudig: de regering heeft een plan gemaakt om de gevangenissen leger te maken, maar de kans bestaat dat ze er uiteindelijk voller door worden.
Dat is meer dan een beleidsfout.
Dat is een pijnlijke illustratie van hoe België soms bestuurd wordt: met veel aankondigingen, veel symboliek en veel goede bedoelingen, maar met resultaten die hardnekkig weigeren mee te werken.
(Foto: Philip Reynaers/Photo News/Grok)
